Kwaliteitsnormen voor juridische vertalers en tolken in de EU.

Grotius projecten 98/GR/131 en 2002/GRP/015

Door de internationalisering van onze maatschappij - denken we maar aan de vele toeristen en zakenlui, aan anderstaligen die hier komen werken, aan de politieke vluchtelingen en asielzoekers maar ook, jammer genoeg, aan de internationale criminaliteit - is er meer dan ooit nood aan goede betrouwbare tolken en vertalers. De rechtsorde en de veiligheid van de burgers in een land lopen immers groot gevaar wanneer men niet kan rekenen op betrouwbare communicatie binnen het juridisch systeem of met de systemen van andere landen.

De kwaliteit van de beslissingen die in een juridisch systeem worden genomen hangt in grote mate af van de betrouwbaarheid van de communicatie binnen dit systeem.

Het ontbreken van een gemeenschappelijke taal en het gebrek aan wederzijdse kennis van de betrokken rechtssystemen vormen immers een hinderpaal niet alleen voor een efficiënte samenwerking op juridisch vlak maar ook voor de fundamentele gelijkwaardigheid tot en behandeling van de betrokkene in burgerlijke en strafrechterlijke procedures.

De anderstaligheid van de rechtzoekende mag immers geen reden zijn om het fundamentele recht van gelijkwaardige rechtstoegang te ondermijnen.

Om die redenen, maar ook in het licht van een aantal internationale verdragen en conventies, van Europese jurisprudentie en wetgeving ter zake, van afspraken die binnen de EU werden gemaakt op de top van Tampere in het kader van het "Access to Justice" programma, om al die redenen is er in de Europese Unie dringend behoefte aan structurele initiatieven om de kwaliteit van het juridisch tolken en vertalen te verbeteren.

Het Grotius programma van het Directoraat-Generaal 'Justice and Home Affairs' van de EU Commissie, heeft daarom steun verleend aan twee projecten om kwaliteitsnormen voor juridische vertalers en tolken uit te werken.

Het eerste project (1998-2000) werd gecoördineerd door het Britse Institute of Linguists en met name door Ms Ann Corsellis, OBE, en werd uitgevoerd met de medewerking van de toenmalige Katholieke Vlaamse Hogeschool, het Institut Libre Marie Haps en de Belgische Kamer van Vertalers, Tolken en Filologen, voor België, de Handelshoejskolen i Aarhus, Denemarken, en de Universidad de Malaga, Spanje.

De resultaten van dit eerste project werden gebundeld in het boek 'Aequitas: Access to Justice across Language and Culture in the EU' (ISBN 90-804438-8-3 en verkrijgbaar in de Lessius Hogeschool) en omvatten o.a.:

• een overzicht van de bestaande Europese en internationale verdragen en wetgeving over juridisch tolken en vertalen
• richtlijnen met betrekking tot de selectie en evaluatie van kandidaten
• curriculumvoorstellen en aanbevelingen voor opleiding en training
• modellen van deontologische en professionele codes
• voorstellen voor een nationaal en Europees register
• richtlijnen rond het werken met tolken en vertalers in de juridische diensten.

Het tweede project (2001-02) wordt gecoördineerd door de Lessius Hogeschool, met name door Prof.dr. Erik Hertog, en verloopt in samenwerking met het Nederlands Ministerie van Justitie, het Institute of Linguists, Engeland, de Handelshoejskolen i Aarhus, Denemarken, en de Universiteit van Praag, Tsjechië.

De belangrijkste doelstellingen van dit project zijn o.a.:

• de resultaten van 'Grotius I' kritisch analyseren, evalueren en verspreiden, o.a. in publicaties maar ook op een webstek
• voorstellen doen voor een kwaliteitstraject - van selectie, over opleiding, certificering, codes, register en samenwerking - dat in de EU lidstaten en kandidaat-landen kan worden geïmplementeerd
• minimum kwaliteitseisen uitwerken waaraan juridische vertalers en tolken moeten voldoen
• een model uitwerken van een deontologische en professionele code voor juridische vertalers en tolken
• voorstellen doen om de interdisciplinaire samenwerking tussen de juridische actoren en de juridische vertalers-tolken te bevorderen.

In het kader van dit project organiseert de Lessius Hogeschool een internationaal congres van 14 tot 16 november waarop alle lidstaten en twee kandidaat-landen met vier deelnemers zullen vertegenwoordigd zijn. Het is de opdracht van dit congres om de hierboven opgesomde doelstellingen te realiseren zodat de voorgesteld kwaliteitsnormen en beleidslijnen voor juridisch vertalen en tolken in de vorm van een EU richtlijn in de lidstaten en kandidaat-landen kunnen worden geïmplementeerd.